Współpraca z fotografikiem - fragment z powieści "Bezsenność"

Fragment poszerzony będzie o nowy wątek.
 

 Ewa porządkowała dokumenty, gdy ciszę przerwał dźwięk telefonu.
— Proszę przyjść do mnie, pani Ewo — usłyszała spokojny głos dyrektora.
Odłożyła papiery i, zaintrygowana niespodziewanym wezwaniem, ruszyła korytarzem. Kiedy weszła do gabinetu, jej uwagę od razu przyciągnął mężczyzna siedzący w fotelu. Miał szczupłą, ascetyczną twarz, opaloną i wysuszoną słońcem. Patrzył na nią z dyskretną ciekawością.

— Przedstawiam pani naszego gościa — powiedział dyrektor. — To fotograf i artysta. Zamierza stworzyć album poświęcony muzealnym artefaktom. Proszę pomóc mu we wszystkim, czego będzie potrzebował podczas pracy.

Nieznajomy podniósł się powoli z fotela. Uścisnął dłoń Ewy pewnie i ciepło.

— Krzysztof — przedstawił się z lekkim uśmiechem. — Mam nadzieję, że będzie nam się dobrze współpracowało.

Ewa i Krzysztof usiedli w pobliskiej kawiarni, by omówić szczegóły projektu. Za oknem powoli zapadał jesienny zmierzch. W środku pachniało kawą i cynamonem. Ktoś przy sąsiednim stoliku stukał łyżeczką o porcelanę, a zaparowane szyby zasnuwał wieczorny chłód.

— Dyrektor wspominał, że album ma być czymś więcej niż zwykłym katalogiem? — zaczęła Ewa, mieszając herbatę. — Chce pan pokazać historię eksponatów?

— Tak, historię… i coś jeszcze. Chciałem ocalić pamięć o ludziach, którzy ich używali.

Ewa spojrzała na niego z zaciekawieniem. Dotąd traktowała muzealne zbiory jak obiekty wymagające opisu, konserwacji i archiwizacji. Słowa Krzysztofa zabrzmiały inaczej — jak opowieść o żywych świadkach minionych czasów.

— To dość niezwykłe podejście — zauważyła.

— Być może. Właśnie dlatego przyjąłem to zlecenie.

Nie był pierwszym badaczem, który pojawił się w muzeum. Wcześniej przewijali się historycy, reporterzy i dokumentaliści. Większość traktowała archiwum jak zbiór dowodów. Krzysztof mówił o nim tak, jakby przeszłość wciąż była obecna.

Już następnego dnia rozpoczęli intensywną pracę.

Krzysztof fotografował z pewnością uznanego artysty. Jego ruchy były precyzyjne. Niczym akrobata przemykał między kablami, ustawiając ciężkie reflektory i aparat Nikon osadzony na statywie. Pracował szybko, ale bez chaosu. Ewa patrzyła na niego z podziwem. Też tak bym chciała umieć - pomyślała.

Na stole leżał pierścień. Za każdym razem, gdy Krzysztof zmieniał ustawienie lampy, kamień odpowiadał innym odcieniem czerwieni, jakby sprawdzał cierpliwość fotografa. Nie fotografował seriami. Każde naciśnięcie migawki musiało być uzasadnione.

Dla artysty wyzwaniem było sprawić, by pierścień na fotografii stał się czymś więcej niż tylko eksponatem. Krzysztof krzątał się między sprzętami, a na jego czole pojawiły się kropelki potu. Wciąż poprawiał ustawienie sprzętu. Przykładał do eksponatu światłomierz, co chwilę zerkając w obiektyw. Gdy przesunął lampę o kilka centymetrów, kamień rozbłysnął głęboką czerwienią.

Po pół godzinie Ewa w końcu zobaczyła na jego twarzy uśmiech satysfakcji. Nadszedł długo oczekiwany moment kliknięcia migawki.

Następnego dnia Krzysztof wstał zmęczony.

Między statywem i plątaniną kabli leżała stara, bogato zdobiona księga, której złocenia odbijały światło reflektorów. Krzysztof przestawiał je z rosnącym pośpiechem. Wiedziała dlaczego — księga nie mogła zbyt długo pozostawać w pełnym świetle. Co chwilę zmieniał ustawienia aparatu i światłomierza, ale efekt wciąż go nie zadowalał.

Ewa przez chwilę obserwowała jego zmagania. Gdy otworzyła okno, do sali wlało się zimne popołudniowe światło. Osiadło na księdze miękkim połyskiem. Ustawiła ją pod lekkim kątem, ostrożnie rozchyliła karty i przesunęła jeden z reflektorów.

— Jeszcze nie tak — mruknęła.

Odruchowo spojrzała przez obiektyw. Efekt sam ją zaskoczył. Księga „ożyła”. Skóra oprawy nabrała głębi, złocenia przestały razić, a pożółkły papier zyskał ciepło, jakby nosił w sobie ślad ludzkich dłoni.

— Krzysztof… teraz zobacz.

Przez chwilę stał nieruchomo, potem podszedł, wycierając dłonie o sweter. Nachylił się nad aparatem. Milczał długo.

— Jak ty to zrobiłaś? — spytał zdumiony.
Jeszcze raz sprawdził ustawienia, jakby szukał błędu, który powinien tam być. Na skroni napięła się żyła. Odwrócił wzrok od obrazu i wyszedł, by ochłonąć.
— Następnym razem trzymajmy się jednak moich wytycznych, przypadkowe przebłyski rzadko się powtarzają — powiedział szorstko, nie patrząc jej w oczy.
Ewa ściągnęła ochronne, białe rękawiczki i skinęła głową.

Nazajutrz wyjechali w plener. Tym razem tematem sesji fotograficznej była architektura. Gdy zapadł zmierzch, Ewa zauważyła, że Krzysztof jednak coraz częściej szuka jej spojrzenia, pytając bez słów, gdzie ustawić aparat. Bez namysłu spojrzała na zachodzące słońce.

— Krzysztof — spójrz, za chwilę promień słońca przejdzie przez tę szczelinę w murze i wydobędzie fakturę kamienia.

Fotograf natychmiast ustawił aparat we wskazanym miejscu. Gdy spojrzał w obiektyw, jego ruchy nagle stały się jeszcze ostrożniejsze. Nacisnął migawkę i przez chwilę patrzył za odchodzącym światłem.

— Oby po wywołaniu w ciemni było to samo, co widzę teraz — pomyślał.

Za zgodą dyrekcji weszli do magazynu zbiorów, gdzie Krzysztof, okiem znawcy, poszukiwał inspirujących artefaktów. Pochylali się nad zabezpieczonymi gablotami.

— Krzysztof, ta filiżanka to cud rękodzieła — wyszeptała Ewa.

Uniósł brwi. Filiżanka trafiła przed obiektyw.

Ewa ponownie zauważyła jego zmagania. Wciąż był niezadowolony z ustawień. Nie mogąc ustać w miejscu, bez pytania podeszła i przestawiła filiżankę tak, że światło wydobyło z porcelany lekkość mgły.

Z lękiem czekała na reakcję mistrza. Krzysztof zbliżył się powoli. Nachylił się nad aparatem i wypuścił powietrze.

Przez chwilę słyszała tylko jego oddech. Dopiero teraz zobaczył filiżankę naprawdę.

Po intensywnej współpracy Ewa i Krzysztof postanowili wyjechać do Krakowa. W powietrzu czuć było nadchodzącą zimę. Krajobraz był szary i przygnębiający. Gdy jechali szosą wznoszącą się w górę, Ewa nagle krzyknęła:

— Krzysztof, zatrzymaj się!

— Szybko, rozstaw aparat! — dodała.

Krzysztof bez przekonania zjechał na pobocze i zaczął rozkładać sprzęt. W głowie wciąż kotłowała mu się jedna myśl: na filmie mam tylko kilka klatek.

I wtedy ciemne chmury rozsunęły się na moment, przepuszczając ostre promienie słońca, które rozświetliły krajobraz, a mokra szosa zabłysła jak lustro.

Po sesji zamknęli się w ciemni. Jedynym światłem była czerwona żarówka.

W kuwecie z ostrym zapachem odczynników powoli pojawiał się obraz. Najpierw cień oprawy. Potem złocenia. Wreszcie miękki blask na krawędzi księgi.

Ewa patrzyła w milczeniu.

Krzysztof stał obok, z rękami w kieszeniach fartucha.

— Coś nie tak? — spytała cicho.

— Właśnie pierwszy raz jest dobrze.

Do ciemni zajrzał laborant.

— Kto ustawił światło?

Krzysztof wskazał Ewę.

— Ma pani oko.

— Ja? — zdziwiła się. — To zasługa przyrody.

Ewa uśmiechnęła się lekko.

— Ty naciskałeś migawkę.

— To nie aparat robi zdjęcia.

Następnym etapem współpracy była selekcja wywołanych i wysuszonych zdjęć. Choć nie należało to do jej obowiązków, na wyraźną prośbę Krzysztofa została.

Wybierali jak Kopciuszek, ze stosu leżących na ziemi dziesiątek zdjęć, te najlepsze. Stąpali ostrożnie. Mieli wrażenie, że poruszają się po cudzych wspomnieniach. Krzysztof zatrzymał się nad jednym, tym z mokrej szosy i spojrzał na Ewę inaczej niż dotąd.

— Wiesz, że większość najlepszych ujęć powstała po twoich poprawkach?

Krzysztof powrócił wspomnieniami, gdy zobaczył Ewę, pochylającą się nad stołem. Podtrzymywała krawędź księgi. W tym geście nie było nic szczególnego — zwykła ostrożność pracownika muzeum. A jednak światło, które spadło na jej dłonie i nadgarstek, zmieniło się w sposób, którego nie wywoływała żadna lampa.